boerderij buurtschap Stokkum

Markelose Berg | Twentse wallen

In Markelo voelen we het gelijk in onze billen: we stijgen. Bergweg staat op een straatnaambord. We klimmen twintig meter en nog wat om de top van de Markelose Berg te bereiken. Het is de berg die de wandeling zijn naam geeft, maar de Tweede Wereldoorlog kenmerkt de route.

Het verzet was sterk in Markelo en die geschiedenis leeft hier. De eerste memorabele plek langs de wandeling is het Provinciaal Verzetsmonument Overijssel op de top. Drie hoge zuilen van natuursteen verbeelden pagina’s van een boek met daarop namen van 470 omgekomen verzetsmensen.

De zon speelt door het prille groen aan de bomen en werpt licht en schaduw op de lichte zuilen. Drie menselijke figuren, een vrouw en twee mannen, staan fier rechtop, op de snede van iedere bladzijde één.

Stil zal het hier zijn als de werklui klaar zijn met graven en zagen in het bos.

Het monument en het pad rondom de berg geven mooie vergezichten. Over het dorp met de kleine kerk en massieve veevoerfabriek, over het omliggende boerenland met bospercelen en op de markante televisietoren.

Onderduikershol‘ wijst een pijl voorbij de Traasweg. Een heuveltje aan de bosrand biedt toegang tot een ondergrondse ruimte van twee bij drie meter. Te laag om rechtop in te staan. Onvoorstelbaar hoe mensen hierin hebben gezeten. Dag in dag uit. Met continu het gevaar om ontdekt te worden.

Boomstammen als krukjes suggereren een drietal. Later lezen we dat zes mensen uit één familie meer dan twee jaar ondergedoken zijn geweest. Niet wetend hoe lang het zou duren. Er is zelfs een baby geboren, die door het verzet dezelfde dag werd weggehaald voor de veiligheid.

Indrukwekkend.

De route voert verder over de flanken van de Kattenberg. Langs een Dikke steen, waar onder aan een picknicktafel zorgzaam een houten vegertje hangt. Langs de plaats waar een neergestorte geallieerde piloot wordt herdacht. En langs een bomkrater uit de Tweede Wereldoorlog.  

Informatieborden vertellen veel verhalen over de geschiedenis.

Op de top voert de route voor een deel door de loopgraven. Die waren voor de bezetter van strategisch belang omdat ze vanaf de berg zicht hadden op zeven bruggen over de Schipbeek, de spoorlijn tussen Lochem en Goor en het station in Stokkum.

Slingerend door het bos gaat het dan bergaf naar de Hogedijk. Hier staat een omvangrijk schurencomplex. Een ‘sportpaarden bv’ met stallen en onder meer een springweide, een stapmolen en een buitenrijbaan met eb- en vloedbodem. Er is geen mens of paard te bekennen. Alleen camera’s houden alles in de gaten.

Bij de brug over de Schipbeek staat een bankje met uitzicht op een boerenbedrijf waar een tulpenboom in knop staat en was wappert aan de droogmolen. Tijd voor een boterham.

De eerste auto die langskomt houdt pardoes halt in de berm naast de bank.

“Zo, lekker fietsen jongens”, zegt de man die uitstapt. “Dat kan nog in coronatijden.” Met lederhosen over een trainingsbroek en een zwarte gebreide muts op zij hoofd tilt hij een kloeke damesfiets met fietstassen achter uit zijn opgelapte groene Volvo stationcar en fietst weg.

Wij zetten koers in tegenovergestelde richting langs de overkant van de beek. Anderhalve kilometer in een rechte lijn met een knik en een vistrap. Op het water dobbert een fuut. Op de betonplaten liggen padden die de overkant nooit meer zullen halen.

De straffe wind brengt geroep van een weidevogel mee.

Terug over de beek voert de wandeling over een klinkerstraat en asfaltweggetjes naar het buurtschap Stokkum. De routegids noemt een dampende pot thee of een huisgemaakt taartje in het theehuis van De Hoestinkhof. Die zitten er niet in vandaag en ook de weken die komen niet.

Maar lopend is het ook genieten van de glooiende akkers en de geschiedenissen van de boerderijen in het buurtschap. Als we de Belten akkers en Stokkumeresch op gaan tekenen zich op de horizon witte blokken af. Dat moet Markelo zijn, de fabriek.

Een onbewoond land van akkers, weiden en bospercelen volgt. Voorbij de Kerkweg ligt nog een onderduikershol. Hier is een monument bij gemaakt ter nagedachtenis aan de familie Hoek uit Goor die hier verscholen zat en hun helpers. De plek is perfect met in de verste verte geen mensen.

Als we verder lopen komen we op de weg die De Hulpe heet langs brede stapels gezaagde stammen. Op de berg met dezelfde naam wordt een perceel bos gerooid. Vrachtwagens met grijpers komen uit het bos om nog meer hout op elkaar te stapelen.

De oorzaak van de kap staat op een A4’tje bij het perceel waar het wandelpad op meerdere plekken verdwenen is onder diepe sporen van rupsbanden. De letterzetter plaagt de fijnsparren die door storm en droogte al verzwakt waren. Een mooie naam voor een hongerig beestje.

Aan de andere kant van de heuvel, richting het dorp, voert de route verder langs een houten Mariakapel. In 2008 gebouwd als cultuurhistorisch element langs een wandelroute en in 2009 toch ook ingewijd. Naar verluidt op een voormalige bedevaartsplaats, maar de exacte geschiedenis is onduidelijk.

In het boek dat er ligt uiten mensen hun zorgen over het coronavirus.

Langs de dorpsrand lopen we Markelo city weer in. Na een ontluisterende aanblik van gevels worden we op het Burgemeester de Beaufortplein nog eenmaal aan de Tweede Wereldoorlog herinnerd. Met het gemeentelijk verzetsmonument tussen een parkeerterrein en de weg.

Langs de straat die van en naar het treinstation liep komen we terug bij het begin. Het VVV-informatiepunt waar een plaquette op de oorspronkelijke Dikke steen van de Kattenberg de viering van 75 jaar vrijheid aankondigt.

Lest we forget.

Praktische informatie

Foto’s van wandelroute Markelose Berg